Bir ürün geri çağrısı, on yıllık marka itibarını birkaç günde yok edebilir. Avrupa Birliği Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) verilerine göre 2023 yılında 4.000’i aşkın gıda ürünü geri çağrılmıştır. Türkiye ihracat piyasalarında bu rakamların içinde yer almak, mali sonuçların çok ötesinde yıkıcı hukuki ve reputasyonel sonuçlar doğurur.

Ürün Sorumluluk Sigortasının Kapsamı

Standart ürün sorumluluk poliçesi, ürettiğiniz veya pazarladığınız bir ürünün sebep olduğu:

  • Üçüncü şahıslara ait bedensel zarar (gıda zehirlenmesi, alerjik reaksiyon, fiziksel yaralanma)
  • Üçüncü şahıslara ait maddi hasar (ürünün bağlı olduğu ekipmanda oluşan zarar)
  • Bunlardan doğan hukuki savunma maliyetleri

…tazminat taleplerini karşılar. Ancak standart poliçenin kapsamadığı kritik alanlar şunlardır: ürünün kendisinin geri çağırma maliyeti, iş durması sonucu oluşan kâr kaybı, distribütörlerin ve perakendecilerin oluşan kayıpları.

Ürün Geri Çağırma (Product Recall) Sigortası

Ürün sorumluluk poliçesinin yanı sıra ayrı bir geri çağırma sigortası almanız gereken durumlar:

  • İhracat yapan gıda, kozmetik ve ilaç üreticileri
  • Private label (özel etiket) ürün üretenleri
  • Büyük market zincirlerine tedarik yapanlar (alıcılar çoğunlukla tedarikçiden geri çağırma sigortası talep eder)

Geri çağırma poliçesi; ürünün piyasadan toplanması, imhası, müşteri bildirimi, medya yönetimi ve distribütör tazminatları dahil olmak üzere tüm geri çağırma sürecinin maliyetini karşılar. Bu maliyet, gerçek bir geri çağırma senaryosunda 500.000 USD’yi kolayca aşmaktadır.

İhracat Yapan Firmalar İçin AB Direktifleri

Avrupa Birliği’ne gıda ihraç eden Türk şirketleri, 2001/95/EC sayılı AB Ürün Güvenliği Direktifi ve 178/2002/EC sayılı Gıda Güvenliği Tüzüğü kapsamında üretici sorumluluğuna tabidir. Bu direktifler çerçevesinde ihracatçı firmaların:

  • Üretimden son tüketiciye kadar izlenebilirlik belgelemesi tutması
  • Piyasa gözetim makamlarının kararlarına uyumlu hızda geri çağırma gerçekleştirmesi
  • Etkilenen tüm piyasalarda tazminat taleplerine muhatap olabilmesi

…yükümlülüğü doğmaktadır. Bu yükümlülükler göz önünde bulundurulduğunda Türkiye’de satın alınan ve yalnızca Türk hukuku kapsamındaki sorumluluk limitlerini baz alan bir poliçenin AB pazarındaki hukuki riskleri karşılamaması kaçınılmazdır.

D&O ile Kombinasyon: Yönetici Sorumluluğu

Gıda güvenliği ihlallerinde yalnızca şirket değil, şirketi yöneten kişiler de şahsen sorumlu tutulabilir. Türkiye Gıda Kodeksi’ndeki yaptırımlar ve AB direktifleri kapsamındaki hukuki süreçlerde yöneticilerin kişisel varlıkları tehdit altına girebilir. Ürün sorumluluk sigortasının Yönetici ve Yetkililer Sorumluluk (D&O) sigortasıyla birlikte kurgulanması, kurumsal korumayı tam anlamıyla tamamlar.