Türkiye, 2023 yılında 255 milyar dolarlık dış ticaret hacmiyle dünyanın en büyük 20 ihracat ekonomisi arasında yer almaktadır. Bu devasa mal akışının her bir sevkiyatı, yükleme anından teslim anına kadar değişkenlik gösteren nakliyat riskleri taşımaktadır. Doğru yapılandırılmamış bir nakliyat sigortası, bir ihracatçıyı veya ithalatçıyı tüm bu risklere karşı savunmasız bırakır.

Incoterms ve Sigorta Sorumluluğu

Nakliyat sigortasında yapılan en temel hatalardan biri, Incoterms teslim koşullarının sigorta sorumluluğunu nasıl belirlediğinin anlaşılmamasıdır:

  • EXW (Ex Works): Risk yüklemeden itibaren alıcıya geçer. Satıcı sigortadan tamamen muaftır; alıcı sigortalamamışsa tüm yük riski onundadır.
  • FOB (Free On Board): Risk gemi bordasına alındıktan sonra alıcıya geçer. Alıcının kargo sigortalamaması en yaygın açık noktadır.
  • CIF (Cost, Insurance and Freight): Satıcı nakliyat sigortası almakla yükümlüdür; ancak CIF koşulunun minimum ICC-C şart gerektirdiği ve birçok özel riskin dışarıda kaldığı bilinmelidir.
  • DDP (Delivered Duty Paid): Satıcı teslime kadar tüm riski taşır; tam kapsamlı sigorta satıcının sorumluluğundadır.

Nakliyat Sigortasında Kapsam Seviyeleri

ICC (Institute Cargo Clauses) şartları uluslararası nakliyat sigortasının temel çerçevesini oluşturur:

ICC-A (En Geniş Kapsam)

“All Risks” esasıyla çalışır; hariç tutulanlar dışında her türlü hasarı karşılar. Dışarıda kalanlar: doğal aşınma, kötü ambalajlama, gecikme kaybı, savaş riskleri (ayrı eklentiyle alınabilir) ve grev riskleri (ayrı eklentiyle alınabilir).

ICC-B ve ICC-C

Yalnızca belirtilen olayları (yangın, batma, devrilme, yükleme/boşaltma kazası vb.) kapsar. Özellikle değerli veya kırılgan mallar için ICC-A şartının tercih edilmesi kuvvetle önerilir.

Türk İhracatçılarının En Sık Yaptığı Hatalar

1. “Her Başvuruda Bildirim” Şartının İhlali

Açık poliçe (open policy) kullanan ihracatçılar, her sevkiyatı poliçe koşullarına uygun şekilde sigorta şirketine bildirmek zorundadır. Bildirim yapılmadan hasara uğrayan sevkiyat tazminat dışı kalabilir. Bu sürecin dijital, zaman damgalı ve izlenebilir şekilde yönetilmesi zorunludur.

2. Ambalajın Sigorta Değeri

Nakliyat sigortasında ambalajın yetersizliği nedeniyle oluşan hasarlar tazmin edilmez. Bu nedenle ambalaj standartları (ISPM 15, ISTA testleri vb.) sigortanın ayrılmaz bir parçasıdır. Büyük ihracatçılar için Big Broker, ambalaj risk değerlendirmesi hizmeti sunmaktadır.

3. Sigorta Değerinin Altında Beyan

CIF değerine %10 eklenerek oluşturulan sigorta bedeli, pratikte stok maliyetini karşılamaktan uzaktır. Hasarda elde edilemeyen satış kârı, yeniden üretim maliyeti ve fırsatçı kayıplar eklendiğinde gerçek kayıp poliçe bedelinin çok üstüne çıkar.

4. Konteyner Kayıplarında Sorumluluk Belirsizliği

Deniz taşıyıcısının standart sorumluluk limiti, SDR (Özel Çekme Hakkı) bazında hesaplanır ve gerçek ticari yük değerinin çok küçük bir bölümünü karşılar. Kargo sigortası olmadan deniz taşıyıcısından tam tazminat beklentisi hukuki açıdan karşılanmayacaktır.

Proje ve Proje Kargo Sigortası

Makine, ekipman veya endüstriyel tesislerin yurtiçi ya da uluslararası taşınmasında standart nakliyat koşulları yeterli olmaz. Proje kargo sigortası; yükleme, taşıma, boşaltma ve geçici depolama dahil olmak üzere tüm hareket sürecini tek poliçe altında güvence altına alır. Big Broker, küresel projelerdeki yerelden yere taşımalar için özelleştirilmiş proje kargo çözümleri sunmaktadır.